تربت جام

طبق آثار به دست رسیده از مورخان جهانی، یکی از نخستین هنر ها در میان قبایل پراکنده انسان ها ابتدا رقص محلی تربت جام بافتن می باشد و جالب است بدانیم که آدمی پیش از ساخت خانه، به بافتن مشغول بوده است. بافت پارچه الیاف ظریف تری را می طلبد اما گلیم بافی در تربت جام نیاز به الیاف زخیم تر و ملموس تر دارد.
در سال 1949 در کشور روسیه یک قالی به نام قالی پازیریک که در حال انجماد بود ، کشف شد که به 350 تا 500 سال پیش از میلاد مسیح پیوند می خورد.

بنابراین این کشف نشان دهنده وجود قالی و گلیم در تمدن باستانی حاکم در فلات ایران است.

گلیم چیست؟

فرش دستبافی که بافت ساده ای دارد و برای بافت آن نیاز به پشم و پنبه و موی بز داریم.
گلیم بافی ، صنعتی دستی است که در میان زنان عشایر و روستای ایران زمین رواج دارد.
این هنر در روستا های کلاته بزرگ و چشمه گل که واقع در شهر تربت جام هستند نیز مورد توجه قرار گرفته است.
ابزار های مورد نیاز برای گلیم بافی عبارت اند از :

فوت استادی در گلیم بافی تربت جام (دار)

دار به دو نوع افقی و عمودی تقسیم بندی می شود.

دار افقی :

از این نوع چهار چوب در ایلات بیشتر استفاده می شده است. زنان ایل وقتی تصمیم به بافت گلیم دارند چهار گوشه این چهار چوب را به زمین میخ کوب می کنند و به هنگام حرکت میخ کوب ها را از سطح زمین جدا می کنند و آن را به جایی دیگر منتقل می کنند.

فوت استادی در گلیم بافی تربت جام (دار عمودی)

شکل ظاهری این چهار چوب اکثرا به صورت مستطیل است. این نوع دار عمود بر سطح زمین قرار می گیرند و از 2 عدد چوب صاف و استوانه ای موازی با هم ((چوب صاف و استوانه ای قرار گرفته در بالا ، سردار نام دارد و چوب قرار گرفته در سمت پایین ، زیر دار نام دارد)) و 2 چوب دیگر در طرفین که راست رو ها نام دارد ایجاد شده است.
در این نوع از دستگاه ها از گوه _ کجو (چوب کوجی) و هاف استفاده می شود.

گوه :

قطعه چوب بریده شده ای که ظاهری گونیا فرم دارد و کارش محکم کردن چله ها از طریق کوبیدن به شکاف های پایین موجود در راست رو ها است.
کجو (چوب کوجی) : این چوب حالت استوانه ای دارد و از طرفین بر روی راست رو ها قرار می گیرد تا نخ چله ها را نظم دهد و از کج بودن گلیم جلوگیری به عمل آورد؛ نام دیگر این چوب نیرکی می باشد.

فوت استادی در گلیم بافی تربت جام (هاف)

چوب هاف استوانه ای و باریک تر از چوب کوجی می باشد و بر بالای این چوب قرار می گیرد. کار این چوب زیرو رو کردن (پس و پیش کردن)چله ها در واقع پود دهی است.
"انواع دار شامل 4 نوع می شود :

الف) دار ثابت :

این دار یکی از ابتدایی ترین دار ها می باشد و جایی برای حرکت بافت ها در آن وجود ندارد بنابراین بافنده توسط نردبان هایی که به طرفین دار متصل شده اند و به سمت بالا می روند تغییر مکن می دهد.

ب) دار تبریزی :

متداول ترین دار های عمودی ، دار تبریزی می باشد و بافنده برای بافتن طرحش تغییر جا نمی دهد. این نوع دار 2 چوب زیر دار و سر دار دارد که چوب سردار آن به کمک پیچ و مهره هایی قابل حرکت است.
امروزه این دار ها با پیچ و مهره و در حالت آهنی ساخته می شوند.
باید بدانیم که دار های کوچک را تمام فلزی می سازند اما دار های بزرگ را به دلیل مشکلات حمل و نقل و هم چنین کنترل ایست دار ، از چوب می سازند.

ج) دار گردان :

در این نوع دار ابتدا باید نخ را ره سر دار و زیر دار بپیچیم تا به هنگام شروع بافتن کم کم از سردار بافنده شود.
در این نوع دار طرح بافته شده به علت پیچیدگی قابل رویت نمی باشد اما بعد از تمام شدن کار بافتن ، و هم چنین باز کردن بافته از دار ، طرح قابل دیدن می شود.

د) دار فندک دار :

در این نوع دار ، تار ها را روی استوانه ای چوبی یا فلزی که در موازی با چوب سردار است و اصطلاحا به آن فندک گویند ، می پیچانند تا فاصله چوب سردار و فندک به وسیله 2 عدد پیچ و مهره تنظیم شود.
این نوع دار در نواحی غربی ایران (همدان و آذربایجان غربی ) بیشتر استفاده می شود.

در شهرستان تربت جام بیشتر از دار های افقی جهت بافت گلیم استفاده می شود و نقوشی که به دست زنان هنرمند این شهرستان آفریده می شود بیشتر شامل طرح های حیوانی _ گیاهی و هندسی است.
باید بدانیم که شرایط اقلیمی مختلف در سراسر ایران (کوهستان ، دشت ، کویر) عاملی تاثیر گذار بر روی خلق نقوش در هنر گلیم بافی است.

نخ چله :

از پیله هایی که ضخامت متفاوتی دارند تهیه می شود اما در بعضی از مناطق روستایی از پشم برای نخ چله (تار) بهره می گیرند.

پشم :

پشم مراحل مختلفی دارد مانند چیدن _ شستن _ ریسیدن و رنگریزی را سپری می کند و در نهایت به عنوان خامه استفاده می شود.

دفتین (کرکیت _ دفه _ شانه ) :

ابزاری جهت کوبیدن رج های بافته شده.

فوت استادی در گلیم بافی تربت جام کارد (قلاب) :

این ابزار شامل دو بخش می شود؛ بخش اول آن قلاب است که برای گرفتن تار ها استفاده می شود و بخش دیگر آن تیغه تیزی است که با آن ریشه ها و پرز ها را برش می زنند.
صنایع دستی آیینه ای تمام نما از فرهنگ و سنت یک جامعه می باشد و با توجه به این هنر می توانیم اداب و رسوم این جامعه را شناسایی کنیم.

صنایع دستی این توانایی را در خود دارند که فرصت های اقتصادی بسیار مناسبی را برای مردم یک جامعه پدید آوردند و میتواند سوغات تربت جام باشد و فرهنگ تربت جام را به دنیا انتقال دهد.
مبادلات این کالا ها باعث اشاعه ی فرهنگ و سنت در بین جوامع می شود.
امروزه صنایع دستی به دلیل صنعتی شدن جوامع _ ایجاد تغییر در سلیقه ها و سبک های زندگی از لحاظ هنری و هویتی زیر ذره بین قرار دارند. بنابراین یکی از وظیفه های مهم دولت و مسئولین حمایت از هنرمندان صنایع دستی در سر تا سر کشور ایران است و یکی از راهکار های موثر در مسیر حمایت از هنرمندان صنایع دستی برپایی نمایشگاه های مختلف در سطح ملی و بین المللی است.

ما را دنبال کنید

انواع غذاهای محلی تربت جام

تربت جام یکی از شهرستان های خراسان رضوی است که دارای قدمت زیادی می باشد، این شهرکهن دارای فرهنگ بسیار غنی است و جذابیت های خاص خود را دارد و این شهر با همین فرهنگ و زیبایی های خود همواره گردشگران داخلی و خارجی زیادی را به خود جذب می کند.
امروز می خواهیم در مورد غذاهای محلی این شهر زیبا برایتان صحبت کنیم:
غذاهای محلی تربت جام بطور کلی به سه دسته تقسیم می شود:

1- نان:

نان های محلی تربت جام عبارت است از: نان فتیر معمولی، نان فتیر روغنی، نان تافتون معمولی، نان تافتون مخصوص(با کره یا روغن زرد محلی و سبزیجات خاصی پخته می شود)، نان قلفتی(این نان معمولا با روغن زرد محلی یا با جیزغاله طبخ می شود).

2- پلو:

استانبلی مخصوص که به آن بلغور پلو هم می گویند (در این غذا از بلغور گندم و برنج و قورمه استفاده می شود)، رشته پلو با گوشت یا بصورت معمولی (در این غذا نیز از برنج و رشته و گوشت قورمه استفاده می شود و طعم بی نظیری دارد). غذاهای پلویی دیگری نیز در تربت جام و اطراف طبخ می شود اما خاص این شهرستان نیست مثل قورمه سبزی، خورشت قیمه، قیمه بادمجان، قیمه آلو و...

3- آش:

آش های محلی را معمولا خانم های با تجربه در خانواده می پزند و طرفداران مخصوص به خود را دارد مانند آش اماچ، آش کشک، آش رشته، آش بلغور و برنج، آش لخشک (این نوع آش خمیر مخصوصی دارد که با آن درست می کنند)، آش قره قورت( خانم های خانه معمولا قره قورت را از محصولات دامی خود درست میکنند و بسیار ترش و خوشمزه است)، آش زیربار (زیربار میوه ای تقریبا شبیه به زرشک است اما دانه دارد و ترش است)، آش خلَوَک ‌( مواد اصلی این آش سبزی و خمیر تازه است که آن را بصورت تکه تکه برش میزنند و درون قابلمه می ریزند)، حلیم.

از زمان های قدیم وقتی افراد خانواده و اطرافیان کنار هم جمع می شدند یکی از وعده های غذایی خود را آش انتخاب می کردند و در حال حاضر نیز وقتی دوستان و آشنایان دورهم جمع می شوند یا برای تفریح به طبیعت می روند معمولا آش درست می کنند چرا که معتقدند آش دورهمی بیشتر می چسبد؛ حتی برای نذری دادن بویژه در ماه مبارک رمضان نیز معمولا آش می دهند.

4- غذاهای محلی تربت جام اشکنه

اشکنه قورمه، اشکنه تخم مرغ، کشک سفید یا به زبان محلی قروتی، کشک زرد یا با گویش محلی غلورتروش، بلغورشیر، کمه جوش، گوره ماست. این اشکنه های محلی سرشار از پروتئین و کلسیم است چرا که بانوان خراسانی و تربت جامی خودشان ترکیبات اصلی این عذا هارا از محصولات دامی خود مثل شیر و ماست و کره و روغن زرد و ... درست میکنند و باید اعتراف کنیم که طعم این غذاها عالی و بی نظیر است.

مردم هر شهر غذای محلی خاص خود را دارند و معمولا آن غذا را بیشتر از افراد دیگر میخورند و بطور معمول به غذای محلی شهر خود عادت دارند ، شاید آنگونه که باید غذای محلی شهرشان برایشان جذابیت نداشته باشد چرا که همواره از آن غذا میخورند اما این نوع غذا ها برای کسانی که برای بار اول یا حتی هر از گاهی میخورند بسیار خوشمزه تر به نظر می آید تا کسانیکه یک وعده غذاییشان از همین غذا های محلی است، شاید برایتان اتفاق افتاده باشد که این جمله را از برخی افراد شنیده باشید: واااای مزه فلان غذا هنوز زیر دندانهایم است یا فلان غذا که مزه اش چیز دیگری است و...

غذاهای محلی تربت جام

اینگونه اشخاص یا از آن غذاها کم خورده اند یا اینکه شخص خاصی آن غذا را طبخ می کرده است مانند مادربزرگها که همیشه دست پختشان عالی است، به همین علت طعم برخی از غذاها واقعا فراموش نشدنی است دقیقا مانند همین غذاهای محلی.
در این قسمت می خواهیم به طرز تهیه چند نوع غذای محلی و خوشمزه تربت جام بپردازیم:

کشک سفید / قروتی

مواد لازم:
پیاز یک عدد کوچک
کشک یک کیلو
پونه دو قاشق غذاخوری
گردو کوبیده شده به مقدار لازم
روغن زرد محلی دو قاشق غذاخوری پر. اگر روغن زرد گوسفندی باشد طعمش خوشمزه تر می شود
زرد چوبه به مقدار لازم

طرز تهیه:

ابتدا روغن زرد محلی را درون قابلمه ریخته سپس پیاز کوچک خرد شده را درون روغن میریزیم و می گذاریم تا کمی پیاز سرخ شود و تقریبا بصورت نیمه طلایی در بیاید، حالا به پیاز زردچوبه و پونه و گردو کوبیده شده را اضافه میکنیم و کمی تفت میدهیم؛

حالا نوبت کشک ساییده شده است که آن را به مواد داخل قابلمه اضافه می کنیم و اجازه میدهیم تا یک جوشی بخورد، پس از آن آماده سرو است. این غذا را باید با نون بصورت تریت شده میل کرد و در کنار آن میتوان از پیاز، پیازچه، سبزی نعنا( که به هضم غذا کمک می کند) و ریحان استفاده کرد. نوش جان

آش اَماچ:

مواد لازم:
نخود یک پیمانه
سبزی بهاری که از دشت و باغات جمع آوری می شود یک کیلو
آرد به مقدار لازم، برای جا افتادن و لعاب دادن آش از آرد استفاده می کنیم

طرز تهیه:

ابتدا باید نخود را بصورت جداگانه بپزیم سپس یک قابلمه را جداگانه آب میکنیم و پس از اینکه آب به جوش آمد نخود ها را به آن اضافه میکنیم؛ حالا نوبت سبزی دشتی از جمله نان کلاغ، بومادران، ترشک، بلقس، پیچک، گندمک و سلمه است که از باغات چیدیم و آنها راشسته و خرد می کنیم و پس از خردکردن سبزی ها را آرام ارام به مواد داخل قابلمه اضافه می کنیم؛

غذاهای محلی تربت جام

پس از پخته شدن سبزی ها می توانیم کم کم آرد ها را به آن اضافه کنیم تا آش حسابی لعاب بدهد، حالا حرارت را کم می کنیم و اجازه می دهیم تا آش بپزد؛ تقریبا نیم الی یک ساعت زمان می برد تا آش جا بیفتد، در این مدتی که قرار است آش اماچ پخته شود می توان مقداری کشک سابید و مقداری پیاز داغ و نعنا را آماده کرد تا با آن آش محلی را تزئین نمود و نوش جان کرد.
اگر برای گشت و گذار و تفریح به شهر جام آمدید، یا حتی گذرتان به تربت جام افتاد حتما این غذا ها را امتحان کنید طعمشان محشر است و تا آخر عمر مزه این غذاها یادتان نمی رود.

ما را دنبال کنید

طریقه صحیح غسل

غسل سنتها ، مستحبات و فرایضی دارد که در این مقاله از عارفان جام به فرایض غسل پرداخته میشود.

اولین مرحله از غسل مسواک زدن است.

خواندن این مقالات توصیه میشود : احترام به پدر و مادر | راهکار تحمل رنج و سختی | طریقه صحیح غسل | حکم اهدای اعضای بدن

طریقه صحیح غسل ( انواع غسل )

1: غسل سنت

2: غسل واجب : زمانی که شخص دچار جنابت شود انجام این غسل ( غسل واجب ) واجب است.

غسل واجب برای زنها نیز بعد از حیض و نفاس امری واجب است.

فرایض در غسل واجب:

1: شستن دهان

در صورتی که روزه " نیستید " باید سه مرتبه آب را در دهان قرقره کنید و اگر روزه " هستید " نیاز به قرقره نیست و شستن دهان کفایت میکند.

نکته :

قرقره آب در دهان فقط یک مرتبه فرض است اما طبق سنت پیامبر توصیه میشود این کار سه مرتبه انجام شود.

2: شستن بینی

طریقه ی صحیح شستن بینی به این صورت است که آب باید تا انتهای محلی که در بینی قرار دارد برسد و

بینی تا انتها باید شسته شود و شخص باید آب را تا انتها استنشاق کند.

نکته :

در صورتی که روزه " هستید " استنشاق آب به انتهای بینی نیاز نیست و فقط شستن بینی کفایت میکند.

اما در صورتی که روزه " نیستید " باید آب را تا انتها استنشاق کنید.

3: شستن تمام بدن به نحوی که حتی سر سوزنی در بدن جای خشک باقی نماند.

برای شستن بدن اول سمت راست و بعد سمت چپ باید کامل شسته شود و سر سوزنی نباید خشک بماند.

نکته :

شستن بدن فقط 1 مرتبه فرض است اما سنت این است که سه مرتبه شستن بدن انجام شود.

توجه داشته باشید زمان غسل باید عورت باید پوشیده باشد.

نکته 3:

توجه داشته باشید که وضو گرفتن قبل از غسل " فرض نیست " اما با توجه به اینکه سنت پیامبر است انجام دادن آن ( گرفتن وضو قبل از غسل ) توصیه می شود.

سخن پایانی در مبحث طریقه صحیح غسل

در این مقاله فقط به فرایض غسل پرداخته شد و در صورتی که هر نوع سوالی در رابطه با سنتها یا شرایط مختلف غسل دارید میتوانید ،

در قسمت نظرات همین مقاله سوال خود را بپرسید و

در کوتاهترین زمان توسط اساتید مجرب حوزه ی علمیه ی خواجه عزیزالله تربت جام پاسخ شما داده میشود.

خواندن این مقالات توصیه میشود : صفت رحیم خداوند | اهمیت تقسیم ارث | اخلاق قرآنی | رقت عیناى شوقاً | الله اسم اعظم خداوند | لبیک مشرکین عرب در حج